Tretman nasıl yazılır? Tretman örnekleri

Tretman nasıl yazılır? Tretman örnekleri

Tretman nedir diye soracak olursak, tretmanı geniş zaman kipiyle yazılan ve senaryoyu baştan sona önemli ayrıntılarıyla anlatan bir metin olarak tanımlayabiliriz. Tretman senaryoya göre daha özgür olduğunuz bir alandır; tretmanda karakter analizi yapabilir, karakterlerin motivasyonlarından bahsedebilir ve olaylar arasındaki ilişkileri açıklayabilirsiniz. Buna göre tretmanı senaryonun yorumlanarak özetlenmiş hali olarak tanımlayabiliriz. Şimdi gelin tretman nasıl yazılır inceleyelim:

Tretman senaryodaki olayların sırasıyla takip edilmesiyle yazılır. Fakat tretman yazmak için her zaman senaryo gerekli değildir. Ortada henüz bir senaryo yokken bile planladığınız olayları tretman şeklinde yazmaya başlayabilir ve sonra bu tretmanı temel alarak hikayeyi senaryoda detaylandırabilirsiniz. Bu tamamen sizin çalışma yönteminizle ilgili bir durum.

Tretmanı yazarken daha önce sinopsis bölümünde bahsettiğimiz 5N1K yöntemini kullanabilirsiniz. Yani kim?, ne?, nerede?, ne zaman?, nasıl?, neden? sorularını gerekli yerlerde sorarak olay ve eylemlerin ana öğelerini ortaya çıkarabilirsiniz.

Karakterler

Tretmanda ana karakterlerinizi tretmanın başında tanıtabilirsiniz. Bunun için sinopsis bölümünde yaptığımız gibi karakterleri genel ve özel özellikleriyle tanımlamanız gerekir. Örneğin, Sevmek Zamanı (1965) filminin ana karakteri Halil’i, ‘evlerin iç süslemelerini yaparak geçinen ve çalıştığı evlerin birinde gördüğü bir kadın fotoğrafına aşık olan Halil (35)’ olarak tanımlamıştık. Karakter tanımlamayı incelemek için sinopsis bölümüne göz atabilirsiniz: Sinopsis nasıl yazılır?

Tretmanda bu tanımlama dışında, kısaca karakter analizi de yapabilirsiniz. Bu hem karakterin geçmişi ve arkaplanı hem de mizacı hakkında bilgiler verebilmeniz anlamına geliyor. Fakat bu bilgilerin gelişigüzel değil, hikayenizi destekleyici nitelikte olması gerekir. Örneğin, tretmanda Halil’den şu şekilde bahsedebiliriz:

Evlerin iç süslemelerini yaparak geçinen ve çalıştığı evlerin birinde gördüğü bir kadın fotoğrafına aşık olan Halil (35), Adalar’da yaşayan yalnız bir adamdır. Halil son bir yıldır aralıksız olarak Adalar’daki eve gizlice girip fotoğrafı saatlerce seyretmektedir.

Sinopsiste yaptığımız tanımlamaya ek olarak Halil’in yalnız bir adam olduğundan ve senaryodaki olaylarla doğrudan ilgili belli bir alışkanlığından bahsettik. Diğer karakterleri de olayların akışına göre senaryoda belirdikleri yerde bu yöntemle tanımlayabilirsiniz. Fakat yan karakterleri ana karakterler kadar detaylı tanıtmanız gerekmez. Ayrıca yan karakterler tretmanın ortalarında belirebileceği için akıcılığı korumak adına tek cümleyle tanımlanmaları iyi bir seçim olacaktır. Yazının devamında bu konuyla ilgili bir örnek paylaşacağız.

Karakter analizi

Karakter analizi yaparken belli bir kalıp izlemenize gerek yoktur. Bizim yaptığımız örnekten farklı bir çok alternatif tanımlama yapılabilir. Örneğin, karakterinizin çocukluğunda yaşadığı bir anıdan bahsetmeniz gerekli olabilir. Burdaki karakter analizi psikolojik anlamda teknik bir işlem değil, iyi tanıdığınız bir arkadaşınızı başka birine anlatır gibi yazmanız gereken kısa bir tanıtımdır. Dikkat etmeniz gereken nokta yaptığınız analizlerin 2-3 cümle arasında sınırlı kalmasıdır. Çünkü önemli olan analiz yapmak değil, karakteri yaptığı eylemler aracılığıyla tanıtmaktır. Bu yüzden bize göre tretmanda bahsedilen dışında detaylı bir karakter analizi hazırlamanıza gerek yoktur. Eğer detaylı bir karakter analizi ihtiyacı duyuyorsanız, senaryonuzdaki olaylar karakteri ortaya çıkaracak kadar iyi kurgulanmamış olabilir. Karakter analizi yerine olaylara ve karakterin bu olaylar karşısında verdiği tepkilere odaklanarak karakteri çok daha iyi tanıtabileceğinizi düşünüyoruz. Ayrıca detaylı karakter analizi proje dosyasında talep edilen bir metin değildir.

Olay ve Eylemler

Ana karakteri tanımladıktan sonra yapmanız gereken, karakterin eylemlerini ve gerçekleşen olayları sırasıyla geniş zaman kipinde yazmaktır. Bunu yaparken karakterin eylemlerini detaylandırmadan ifade etmeniz ve diyaloglar ve tasvirlere yer vermemeniz gerekir. Fakat bunun yerine olaylar arasındaki ilişkiler hakkında açıklamalar yapabilirsiniz. Örneğin, senaryoda bir karakterin bir eve girdiğini tasvir ettiğinizi düşünelim. Bu sadece tasvir olduğu için ev ve karakter hakkında bir bilgi sahibi değiliz. Bu bilgileri belki de tasvir edilecek sıradaki olaylarla veya diyaloglarla dolaylı olarak öğreneceğiz. İşte senaryoda dolaylı yoldan öğrendiğimiz bu bilgileri tretmanda doğrudan yazabilirsiniz. Yani, karakterinizin kim olduğunu ve kimin evine ne amaçla gittiğinden bahsedebilirsiniz.

Aradaki farkı iyi görmeniz ve tretman mantığını kavramanız için daha önce senaryo formatında yazdığımız Sevmek Zamanı (1965) filminin giriş sahnesini tretman halinde hazırlayacağız. Yazıya devam etmeden önce sahnenin ilk bölümünü izlemenizi tavsiye ediyoruz:

Şimdi sahnenin bu kısmının senaryo formatında nasıl gözüktüğünü bir hatırlayalım:

tretman
tretman

Senaryo’da gerçekleşen bu olay tretman sayfasında nasıl yer bulabilir? Sahnenin buraya kadar olan bölümünde bir adamın müstakil bir eve gizlice girdiğinden ve bir kadın fotoğrafını seyrettiğinden başka bir bilgi yok. O zaman sadece ‘Halil müstakil bir eve gizlice girer ve bir kadın fotoğrafını seyreder’  tarzında bir cümle mi yazmamız gerekiyor? Hayır, bu cümle ancak yazacağımız ifade için bir referans olabilir. Çünkü tretman Halil’in kim olduğunu, o eve neden girdiğini, fotoğraftaki kadınla ne ilişkisi olduğunu belirtmemiz ve olaylara daha geniş bir açıyla bakmamız gereken bir alan.

Buraya bir virgül koyalım ve diğer ana karakterle karşılaşacağımız sahnenin ikinci bölümünü izleyelim:

Bu ikinci bölümde üç kadın eve giriyor, kadınlar müziği farkediyor ve kadınlardan biri, Meral, Halil ile odada karşılaşıp konuşuyor. Yani elimizde sadece eylem ve diyalog var. Fakat tretmanda bu üç kadının kim olduğu ve neden geldikleri ayrıntılarını da işlememiz gerekli.

Tretman örneği

Halil’i daha önce tanıtmıştık, benzer bir şekilde diğer ana karakter Meral’i de tanıtıp tretmanı yazmaya başlayalım:

Evlerin iç süslemelerini yaparak geçinen ve çalıştığı evlerin birinde gördüğü bir kadın fotoğrafına aşık olan Halil (35), Adalar’da yaşayan yalnız bir adamdır. Halil son bir yıldır aralıksız olarak Adalar’daki eve gizlice girip fotoğrafı saatlerce seyretmektedir.

Fotoğraftaki kadın, Meral (25), İstanbul’da yaşayan zengin bir ailenin kızıdır. Ailesi Adalar’daki evi yazlık olarak kullanmaktadır.

Meral’in kim olduğunu, fotoğraf ve evle olan ilişkisini işledik. Şimdi izlediğimiz sahneye bir bütün olarak bakalım ve doğru soruları sorarak olayı geniş zaman kipiyle belirtelim. Örneğin, Meral neden eve gelir ve gelince neyle karşılaşır?

Meral bir sonbahar günü iki arkadaşıyla hafta sonu gezmesi için Adalar’daki evi ziyaret eder ve oturma odasında fotoğrafını gizlice seyreden Halil’le karşılaşır.

Meral bu duruma ne tepki gösterir? Halil ne yapar? Meral ne karşılık verir?

Meral bu durumu sakinlikle karşılar ve hırsız olmadığını söyleyerek kendini tanıtan Halil’in gitmesine izin verir.

Sahne burada bitiyor, buraya kadar yazdığımız bölümü bir bütün halinde inceleyelim:

Evlerin iç süslemelerini yaparak geçinen ve çalıştığı evlerin birinde gördüğü bir kadın fotoğrafına aşık olan Halil (35), Adalar’da yaşayan yalnız bir adamdır. Halil son bir yıldır aralıksız olarak Adalar’daki eve gizlice girip fotoğrafı saatlerce seyretmektedir.

Fotoğraftaki kadın, Meral (25), İstanbul’da yaşayan zengin bir ailenin kızıdır. Ailesi Adalar’daki evi yazlık olarak kullanmaktadır.

Meral bir sonbahar günü iki arkadaşıyla hafta sonu gezmesi için Adalar’daki evi ziyaret eder ve oturma odasında fotoğrafını gizlice seyreden Halil’le karşılaşır. Meral bu durumu sakinlikle karşılar ve hırsız olmadığını söyleyerek kendini tanıtan Halil’in gitmesine izin verir.

Yan karakterler ve olaylar

Bundan sonra yapılması gereken olayları bu mantıkla işleyip yeri geldiğinde diğer karakterleri de tanıtmak olacaktır. Örneğin, Halil senaryonun ortasında Başar adında yeni bir yan karakterle karşılaştı diyelim. Yine aynı şekilde yaşını belirterek ve kısa bir tanımlama yazarak karakteri tanıtabilirsiniz:

Halil, atış poligonunda Başar’la (30) karşılaşır. Başar çocuksu davranışları olan ve şımarık büyütülmüş bir adamdır.

Eğer hikayede önemli bir işlevi yoksa ve ilerleyen sahnelerde sık karşımıza çıkmayacaksa her karakteri bu şekilde adıyla tanıtmanız gerekmez. Örneğin, Meral’le eve gelen iki kadını tanıtma ihtiyacı duymadık.

Yan karakterler için verdiğimiz bu tavsiye yan olaylar için de geçerlidir. Senaryo’da yer alacak bütün olayların tretmanda bulunması gerekli değildir. Sadece önemli olduğunu düşündüğünüz ve birbiriyle ilişkili olaylara yer vermenizi tavsiye ediyoruz. Olaylar arası bağlantı her zaman sıralı olmak zorunda değildir. Örneğin, ilk sayfada işlediğiniz bir olayla son sayfada işlediğiniz başka bir olay bağlantılı olup anlamlı bir bütün oluşturabilir.

Tretman neden önemlidir?

  • Tretman senaryonuz ve fikriniz hakkında karşı tarafı önemli derecede bilgilendirir. Bu yüzden çoğu senaryo fonu ve geliştirme atölyesine ortada henüz bir senaryo yokken bile tretman yazarak başvurabilirsiniz. Senaryo teknik bir metin olduğundan senaryo’da görsel olarak ortaya konulan sahnelerin aralarındaki ilişkinin anlaşılması çaba gerektirir. Fakat tretmanda olaylar arası nedensellik ilişkisi ve karakterlerin motivasyonları karşı tarafa hazır bir şekilde sunulur. Böylece tretman daha az çaba gerektiren ve daha anlaşılabilir içerik sunabilmenizi mümkün kılar.
  • Tretmanda karşı tarafın ilgisini çekeceğini düşündüğünüz bölümleri ön plana çıkarabilirsiniz. Örneğin, senaryonuzda sizin için önemli olan fakat okuyucuyu yorabilecek uzun bir giriş sekansı olabilir. Senaryonuzda uzun bir yer kaplayan, okuyucunun çaba göstermesi gereken bu bölümü, tretmanda bir kaç cümleyle açıklayarak değerlendirme sırasında handikap oluşturacak faktörleri engelleyebilirsiniz.
  • Tretman aynı zamanda yararlı bir çalışma metnidir. Senaryonuza daha geniş bir açıyla bakıp olayları kurgulamanıza olanak sağlar. Tretman senaryo yazmaya başlamadan önce hazırlanan bir taslak görevi görebilir ve çalışma arkadaşlarınızla fikirlerinizi paylaşmanızı hızlandırır.
  • Senaryo birincil olarak yapımcı, yönetmen ve oyuncuların muhatap olduğu bir metindir. Fakat, unutmayın, artık heterojen ekiplerin yürüttüğü kurumsal fonların ve seçici kurulların projeler hakkında karar verdiği bir dönemdeyiz. Bu değerlendiricilerin her biri yönetmen veya yapımcı değil, bu yüzden senaryo gibi teknik bir metne aşina olmayan insanları tretmanla daha kolay ikna edebilirsiniz.

Tretman Biçimsel Yapı

Tretmanın okunabilirliğini artırmak için şu tavsiyelerimize uyabilirsiniz:

  • Times New Roman, 12 punto, 1,5 satır aralığı kullanmak.
  • Her sayfada en az 2 paragraf başı yapmak.
  • Toplamda 10 sayfayı geçmemek.

Son olarak şunu belirtlelim, internette iyi yazılmış senaryo bulmanız mümkünken, ne yazık ki iyi yazılmış tretman örnekleri bulmanız pek mümkün değildir. Bu yüzden hazır tretman örnekleri üzerinden çalışmaktansa yukarıda verdiğimiz tavsiyelerle sıfırdan kendi örneğinizi oluşturmanız çok daha doğru bir karar olacaktır. Tretman bölümünü böylece tamamlamış olduk. Tretman örneği olarak hazırladığımız sahnenin senaryo formatını incelemek istiyorsanız ilgili yazımıza göz atın: Senaryo nasıl yazılır?

Bir sonraki yazı: Senarist ve yönetmen görüşü nasıl yazılır?

Bir önceki yazı: Sinopsis nasıl yazılır? Sinopsis örnekleri

Yazının video özeti